Nie trzeba oglądać polskich telenowel, by kojarzyć postać Maćka z Klanu, który stał się najpopularniejszą osobą z zespołem Downa w Polsce. Dlaczego jednak Jamie Brewer, występująca w serialu American Horror Story, także dotknięta trisomią 21, stała się celebrytką, zaś Piotr Swend, od dwudziestu lat wcielający się w rolę Maćka – postacią umacniającą najgorsze stereotypy dotyczące osób niepełnosprawnych?

Jak zauważa Monika Struck-Peregończyk: „problem wizerunku osób niepełnosprawnych w mediach jest o tyle ważny, iż większość osób pełnosprawnych nie ma z nimi kontaktu na co dzień, nie ma więc możliwości weryfikacji przekazu medialnego”[1]. Pierwszą telewizyjną próbą oswojenia widzów z obecnością osób z zespołem Downa na ekranie był amerykański serial familijny Dzień za dniem, produkowany w latach 1989–1993 i nadawany w Polsce na początku lat 90. Produkcja przedstawiała perypetie rodziny Thatcherów, której nastoletni syn Charles „Corky” (Chris Burke), dotknięty zespołem Downa, próbował zaadaptować się wśród lokalnej społeczności. Corky walczył o akceptację w grupie rówieśniczej, czyli wśród uczniów szkoły, do której uczęszczała także jego siostra Becca (Kellie Martin). Początkowo dziewczyna nie radziła sobie z towarzystwem niepełnosprawnego brata, jednak z czasem stała się dla niego wyrozumiała.

Dzień za dniem stanowił przełom w przedstawieniu na małym ekranie  niepełnosprawności intelektualnej – po raz pierwszy osobę z zespołem Downa uczyniono głównym bohaterem serialu, nadając jej charakterologiczną autonomiczność. Postać Corky’ego Thatchera dała początek wyzwisku, stosowanemu zarówno w Polsce, jak i w USA[2]. Zwrot „jesteś Corky!” miał w latach 90. pejoratywny wydźwięk.

 

                                                   Kadr z serialu Klan (1997-)

„Maciuś”

Kilka lat później, w 1997 roku Telewizja Polska zaczęła emitować obyczajowy serial Klan[3], wciąż obecny na antenie. Jest to najdłuższy pod względem liczby odcinków i nieprzerwanej emisji serial produkcji polskiej[4]. Telesaga opowiada o losach wielopokoleniowej rodziny Lubiczów, której trzon stanowiło małżeństwo Marii i Władysława. Jednym z ich dzieci był Ryszard – to jego wątek wprowadza do serialu postać niepełnosprawnego Maćka. W pierwszym sezonie serialu Ryszard i jego żona Grażyna bezskutecznie starają się o potomstwo. Zakończony niepowodzeniem zabieg zapłodnienia in vitro zbiega się ze śmiercią sąsiadki pary, matki kilkuletniego chłopca z zespołem Downa, Macieja Kowalika (Piotr Swend). Lubiczowie decydują się na adopcję niepełnosprawnego dziecka.

Wątek małżeństwa podejmującego się opieki nad chłopcem z zespołem Downa,  wpisywał się w misję telewizji publicznej. Aneta Kyzioł w artykule Zobacz, co masz myśleć stwierdza, że product placement coraz częściej dotyczy nie tylko konkretnych produktów, lecz także określonych idei[5]. Ideologiczne product placement były obecne od początku emisji Klanu, pokazywano w nim między innymi, jak poradzić sobie z seniorem dotkniętym alzheimerem; uczono, czym jest zabieg zapłodnienia in vitro; namawiano kobiety do wykonywania mammografii. Adopcję chłopca z zespołem Downa i uznanie go za pełnoprawnego członka rodziny należy również traktować w tych kategoriach.

(…)

 

Cały artykuł dostępny jest w piśmie „Fragile” nr 1 (35) 2017.

 

Przypisy:

[1] M. Struck-Peregończyk, Wizerunek osób niepełnosprawnych w środkach masowego przekazu – zarys zjawiska, Kwartalnik Internetowy „Komunikacja Społeczna” 2013, nr 4, s. 25.
[2] Por. Theodore, Life goes on, I remain a dick, 2011, http://www.dadwagon.com/2011/06/01/corky-or-why-am-i-such-a-dick/ (dostęp: 14.03.2017)  oraz https://forums.somethingawful.com/showthread.php?threadid=3674158&pagenumber=1&perpage=40#post436475494 (dostęp: 14.03.2017).
[3] Klan, https://pl.wikipedia.org/wiki/Klan_(serial_telewizyjny) (dostęp: 14.03.2017)
[4] Tamże.
[5] A. Kyzioł, Zobacz, co masz myśleć, „Polityka” 2011, nr 49 (2836), s. 90.

Anna Dwojnych - absolwentka socjologii i filozofii, doktorantka w Zakładzie Badań Kultury Instytutu Socjologii UMK. Badaczka estetyzacji ciała i twórczości Larsa von Triera. Współredaktorka magazynu „Inter-.Literatura-Krytyka-Kultura”. Pisze poezję i prozę. Publikowała na łamach m.in. „Odry”, „Gazety Wyborczej”, „Lampy”, „Wyspy”, „Blizy”, „Wakatu”, „Cegły”, „Śląskiej Strefy Gender”, „PKPzin” oraz w antologii „Młody Toruń poetycki”. Autorka tomiku „gadu gadu”.

Napisz komentarz


8 − = sześć